برای توضیج این که کک چیست باید گفت که کک نفتی  ماده جامد نهایی غنی از کربن است که از فرایند پالایش نفت حاصل می‌شود و گروهی از سوخت‌ها بشمار می‌آید که به عنوان کک‌ها شناخته می‌شوند. کک نفتی به‌طور خاص از یک فرایند نهایی کراکینگ حاصل می‌شود که از فرایندهای مهندسی شیمی بشمار می‌آید و هیدروکربن‌های زنجیره‌ای نفت را در بخشی بنام واحد کوکر، به زنجیره‌های کوتاه‌تر تقسیم می‌کند. عبارت دیگر، کک نفتی محصول کربونازیسیون برش‌های سنگین هیدروکربنی نفت با دمای جوش بالا است. همچنین در فرایند تولید نفت خام مصنوعی از بیتومن استخراج شده از ماسه‌های نفتی کانادا و میدان نفتی اورینوکوی ونزوئلا نیز کک نفتی تولید می‌شود.

ماده اولیه مورد نیاز برای تولید کک از ته مانده برج تقطیر در خلاء پالایشگاه آبادان و CSO پالایشگاه اراک تامین خواهد شد.

در فرایند تولید کک نفتی، ماده اولیه (وکیوم باتوم پالایشگاهی)، به مواد با ارزش تر نظیر کک نفتی و محصولات مایع (نفتا ، گازوئیل ، LPG ) تبدیل می شود. نیاز فعلی صنعت آلومینیوم کشور به کک، سالانه 200 هزار تن است که در حال حاضر بخش زیادی از آن از طریق واردات تامین می شود و با توجه به رشد تولید آلومینیوم در کشور، نیاز به کک نیز افزایش خواهد یافت.

در صنعت فولاد که تولید آن  در حال حاضر حدود 15 میلیون تن در سال است ، سالانه به حدود 45 هزار تن کک سبز نیاز است که این رقم برای افق 1404 که ظرفیت تولید فولاد 55 میلیون تن پیش بینی شده، حدود 135 هزار تن در سال است.

افزایش تولید آلومینیوم و فولاد در برنامه های توسعه کشور، نشان می دهد که توسعه بخشی از زنجیره تامین مواد در صنایع مهم کشور به شدت به کک نفتی وابسته است .

 

کک نفتی گاهی اوقات منبعی از ریزگردها است که می تواند به فرآیند فیلتر مجاری تنفسی انسان نفوذ کند ، در ریه ها جا بیفتد و مشکلات جدی سلامتی ایجاد کند. مطالعات نشان داده است که کک نفتی میزان سمیت کمی دارد و هیچ مدرکی از سرطان زایی وجود ندارد. 

 

کک نفتی می تواند حاوی وانادیوم ، فلز سمی باشد. وانادیوم در گرد و غبار جمع شده در خانه های اشغالی نزدیک کک نفتی ذخیره شده در کنار رودخانه دیترویت پیدا شد.  وانادیوم در مقادیر کمی سمی ، 0.8 میکروگرم در متر مکعب هوا سمی است. 

 

طبق مطالعات و تجزیه و تحلیل های متعدد  ، کک نفتی دارای خطر کم سلامتی در انسان است. هیچ اثر سرطان زایی ، رشد و تولید مثلی ندارد. در طی مطالعات موردی حیوانات ، استنشاق مزمن با دوز مكرر التهاب تنفسی را به دلیل ذرات گرد و غبار نشان داد ، اما خاص كك نفتی نبود. 

 

موارد مصرف 

 

در ابتدا صرفا به دید یک سوخت مانند زغال سنگ به آن نگاه می­‌شد. امروزه در دو نوع خام (سبز) و تکلیس شده به فروش می­‌رسد که خام آن به عنوان سوخت مورد استفاده قرار می­‌گیرد زیرا مقدار گوگرد و خاکستر آن زیاد است و کاربرد دیگری نمی­‌توان برای آن متصور شد. از این کک در صنایع سیمان، واحد آب و برق، پالایشگاه‌­ها و صنایع کاغذ مصرف می­‌شود. به دلیل این‌که این سوخت به تنهایی مواد فرار کافی برای ایجاد شعله ندارد به نسبت ۷۰ درصد زغال ۳۰ درصد کک استفاده می­‌شود. در صنایع سیمان نیز به دلیل وجود گوگرد فراوان در کک، باعث عدم نیاز به افزودن گوگرد جداگانه به سیمان را دارد که سوخت مناسبی محسوب می­‌شود.

 

از کک نفتی با کیفیت متوسط نیز به عنوان منبع کربن در صنایع تولید آلیاژ­های مختلف استفاده می­شود که به عنوان یک افزودنی محسوب می­‌شود. مصرف دیگر آن به صورت تکلیس شده است که در صنایع آلومینیوم، الکترود کوره ذوب قوس الکتریکی، الکترود گرافیتی و تولید پیگمنت تیتانیوم دی اکسید کاربرد دارد. نکته مهم و راهبردی در این قسمت این است که وجود گوگرد سبب خوردگی سریع الکترود و تورم شده که باعث شکستگی سریع الکترود می­‌شود. همچنین وجود فلزات نظیر نیکل و وانادیوم در کک سبب اکسید شدن سریع آند در صنعت است.

ایندکسر